Wordt Mao nog steeds gerespecteerd in China

Mao Zedong, de man die de Volksrepubliek China oprichtte, blijft een figuur die je niet makkelijk in één hokje kunt plaatsen. Of hij nog steeds respect krijgt? Ja, dat wel – maar het is ingewikkelder dan een simpel ja of nee. De officiële lijn is dat hij een groot leider was, een revolutionair. Zijn fouten tijdens de Grote Sprong Voorwaarts en de Culturele Revolutie? Die worden in het publieke debat vaak weggemoffeld of afgedaan als "context". Dit stuk kijkt naar hoe het er nu echt voor staat met Mao's reputatie, aan de hand van officiële bronnen, wat mensen ervan vinden, en wat academici erover zeggen.

Hoe wordt Mao herdacht in het hedendaagse China?

De herinnering aan Mao wordt door de Chinese Communistische Partij (CCP) zorgvuldig in leven gehouden. Op verschillende manieren:

• Officiële vieringen: Op zijn verjaardag (26 december) en de dag van zijn overlijden (9 september) zijn er plechtigheden op het Tiananmen-plein en in zijn geboortedorp Shaoshan. Partijbonzen leggen kransen en houden toespraken.
• Monumenten en musea: Het Mausoleum van Mao Zedong in Peking trekt nog altijd massa's bezoekers, zowel toeristen als partijleden. Ze staan in lange rijen om zijn gebalsemde lichaam te zien. Daarnaast zijn er tientallen musea en bezienswaardigheden die aan hem zijn gewijd.
• Educatie en media: In schoolboeken wordt hij neergezet als een onmisbare schakel in de Chinese revolutie en de oprichting van het land. Films en tv-series, zoals "The Founding of a Republic", benadrukken zijn rol als visionair.
• Symboliek: Zijn beeltenis is overal – van bankbiljetten tot straatnaamborden. Citaten uit het "Rode Boekje" duiken nog steeds op in politieke studies en toespraken.

Maar de manier waarop hij wordt herdacht, is niet in beton gegoten. De nadruk verschuift van pure persoonsverheerlijking naar een meer historische, institutionele erkenning. De partij benadrukt nu vaker de "Mao Zedong Gedachte" als een theoretisch kader, in plaats van zijn individuele daden te verheerlijken.

Wat is het officiële standpunt van de CCP over Mao?

Het officiële standpunt staat in een belangrijke resolutie uit 1981. Die stelt dat Mao's bijdragen aan de Chinese revolutie zijn fouten ruimschoots overschaduwen. Dat is nog steeds de leidraad. De partij geeft toe dat hij "fouten maakte" (vooral tijdens de Culturele Revolutie), maar ziet die als onvermijdelijk voor een "grote proletarische revolutionair" in een complexe historische context.

In de praktijk betekent dit dat harde kritiek op Mao in het openbaar wordt ontmoedigd, maar dat academische discussies over zijn fouten (binnen bepaalde grenzen) worden gedoogd. De CCP gebruikt Mao's nalatenschap om haar eigen bestaansrecht te onderstrepen: hij wordt gezien als de grondlegger van het "socialisme met Chinese kenmerken" dat later door Deng Xiaoping werd uitgewerkt.

Wat vinden gewone Chinezen van Mao?

De mening over Mao verschilt sterk, afhankelijk van generatie, waar je woont en hoe hoog je bent opgeleid. Uit peilingen en sociologisch onderzoek blijkt het volgende:

Groep	Algemene houding	Belangrijkste redenen
Oudere generatie (70+)	Overwegend positief, bijna mythisch	Herinneren de "bevrijding" van 1949, zien hem als een vaderfiguur die China van armoede en buitenlandse overheersing redde.
Middelbare generatie (40-60)	Gemengd, vaak pragmatisch	Erkennen zijn rol in de opbouw van de staat, maar zijn zich bewust van de economische achteruitgang tijdens de Culturele Revolutie. Ze waarderen de stabiliteit van de huidige leiders.
Jongere generatie (onder 40)	Complexer, meer kritisch	Leren over hem op school, maar zijn meer gericht op de moderne economische groei. Sommigen idealiseren hem via online subculturen (als symbool van verzet tegen globalisering), anderen zijn onverschillig of bekritiseren zijn beleid.
Plattelandsbevolking	Overwegend positief	Mao wordt vaak gezien als een held die de armen vertegenwoordigde. Zijn portret hangt nog in veel huizen.
Stedelijke elite / academici	Genuanceerd, soms kritisch	Privé kunnen ze kritischer zijn over zijn economische falen, maar in het openbaar houden ze zich aan het officiële discours.

Het is belangrijk om te beseffen dat openlijke afwijzing van Mao zeldzaam is – sociale en politieke druk speelt een rol. De meeste Chinezen uiten respect, maar de intensiteit varieert enorm.

Hoe verhoudt Mao's reputatie zich tot die van andere Chinese leiders?

In de officiële hiërarchie van de CCP wordt Mao beschouwd als de primus inter pares. Hij is de "grote leider" van de revolutie, terwijl latere leiders zoals Deng Xiaoping, Jiang Zemin en Xi Jinping worden gezien als voortzetters van zijn werk. Dat is een belangrijk punt: Xi Jinping verwijst vaak naar Mao om zijn eigen beleid te legitimeren, vooral in de context van de "Chinese Droom" en de versterking van de partijcontrole.

Er is echter een verschuiving gaande. Waar Mao vroeger onbetwistbaar was, wordt zijn nalatenschap nu vaker vergeleken met die van Deng Xiaoping. Deng's economische hervormingen worden algemeen gezien als de motor van de moderne welvaart, terwijl Mao's periode (1949-1976) wordt gezien als een tijd van politieke strijd en economische ontbering. Jongere Chinezen zijn vaak meer geïnteresseerd in Deng dan in Mao.

Toch blijft Mao een unieke status behouden. Geen enkele andere leider heeft zijn eigen mausoleum of wordt zo prominent herdacht. Hij is een nationaal symbool, los van zijn concrete beleid.

FAQ: Veelgestelde vragen over Mao's respect in China

t Mao nog steeds aanbeden als een god?

Nee, niet in de formele zin. De CCP heeft de persoonlijkheidsverering rond Mao actief afgebouwd na zijn dood in 1976. Hoewel hij wordt vereerd, is het geen religieuze aanbidding. In sommige afgelegen gebieden bestaan er echter nog informele "Mao-altaren" waar mensen offers brengen, maar dit is geen officieel beleid.

Waarom hangen sommige taxichauffeurs nog een portret van Mao op?

Dit is een cultureel fenomeen. Voor veel oudere Chinezen, vooral op het platteland, is Mao een symbool van geluk, bescherming en rechtvaardigheid. Ze geloven dat zijn portret hen behoedt voor ongelukken. In steden is dit minder gebruikelijk, maar in taxi's en vrachtwagens komt het nog voor.

Is het mogelijk om kritiek te uiten op Mao in China?

Openlijke, harde kritiek is niet toegestaan en kan leiden tot juridische problemen (bijvoorbeeld onder de "nationale veiligheidswet"). Echter, binnen academische kringen en in sommige online fora is genuanceerde discussie over zijn fouten mogelijk, zolang het niet de kern van de partijlegitimiteit aanvalt. De meeste Chinezen vermijden het onderwerp uit voorzichtigheid.

Heeft Mao's reputatie invloed op de huidige politiek?

Ja, aanzienlijk. President Xi Jinping gebruikt Mao's nalatenschap om zijn eigen "anti-corruptiecampagne" en "nationale eenheid" te rechtvaardigen. Ook in het buitenlands beleid wordt Mao's "anti-imperialistische" retoriek soms opnieuw gebruikt. Mao blijft een instrument om de partijdiscipline en het nationalisme te versterken.

Waarom is Mao populair bij sommige linkse bewegingen in het Westen?

Buiten China wordt Mao door sommige linkse groepen geïdealiseerd als een symbool van anti-imperialisme en volksrevolutie. Zij negeren vaak zijn autoritaire beleid en de hongersnoden. Deze perceptie verschilt sterk van de meer pragmatische en genuanceerde kijk in China zelf.

Checklist: Hoe je Mao's respect in China kunt begrijpen

• Officiële lijn: Onthoud dat de CCP Mao ziet als 70% goed, 30% fout. Dit is de basis van alle publieke discussie.
• Generatiekloof: Begrijp dat ouderen hem vaak vereren, terwijl jongeren hem meer als een historisch figuur zien.
<>Geografische verschillen: Op het platteland is de verering sterker dan in de kosmopolitische steden.
• Symbolisch gebruik: Let op hoe Mao's naam wordt gebruikt om hedendaags beleid te legitimeren (bijv. door Xi Jinping).
• Stille kritiek: Wees je bewust van de "stille kritiek" die bestaat in privégesprekken en online, maar die zelden openbaar wordt.
<>Vergelijk met andere leiders: Vergelijk Mao's status met die van Deng Xiaoping om de verschuiving in de Chinese geschiedschrijving te begrijpen.

"Mao Zedong blijft een hoeksteen van de Chinese nationale identiteit, maar zijn nalatenschap wordt steeds meer een historisch instrument dan een levende politieke kracht."