Is steenkool nog iets waard

Of steenkool vandaag de dag nog iets voorstelt – tja, dat hangt er maar net vanaf aan wie je het vraagt. De afgelopen jaren heeft die waarde een complete rollercoaster doorgemaakt. Denk aan geopolitiek gedoe, steeds strengere klimaatregels en de opmars van zon en wind. Voor sommige landen en industrieën is het economische plaatje nog steeds best interessant. Maar strategisch? Maatschappelijk? Dat zakt als een pudding in elkaar. Dit stuk geeft je een overzicht van hoe het er nu voor staat, en wat de waarde van steenkool anno 2024 eigenlijk bepaalt.

Wat is de huidige marktwaarde van steenkool?

De marktprijs van steenkool is, eerlijk gezegd, een beetje een chaos. Het schommelt continu, afhankelijk van vraag en aanbod over de hele wereld. Door de energiecrisis in 2022 en 2023 – mede dankzij die oorlog in Oekraïne – schoten de prijzen tijdelijk omhoog. Europese landen die geen Russisch gas meer konden krijgen, vielen massaal terug op steenkool. Records werden gebroken. In 2024 zijn de prijzen weer wat gezakt, maar voor veel mijnbouwers nog steeds de moeite waard. Het hangt ook helemaal van de kwaliteit af: cokeskool voor staal is veel duurder dan de gewone stoomkool voor elektriciteitscentrales. Op dit moment betaal je in Europa voor stoomkool ongeveer 100 tot 120 euro per ton. Cokeskool? Een stuk meer.

Waarom is steenkool nog steeds belangrijk voor de energievoorziening?

Ondanks al die praatjes over groene energie, draait de wereld nog lang niet zonder steenkool. Een paar redenen waarom:

• Basislastcapaciteit: Steenkoolcentrales draaien gewoon door, 24/7, altijd. Regen of zonneschijn, het maakt ze niks uit. Dat is goud waard voor een stabiel stroomnet, vooral als wind en zon even niet meewerken.
• Energiezekerheid: Neem China, India, Polen. Die hebben enorme eigen voorraden. Niks afhankelijk zijn van buitenlands gas of olie – dat is een strategisch voordeel waar je niet omheen kunt.
• Betaalbaarheid (op korte termijn): In sommige regio's is steenkool gewoon de allergoedkoopste optie om stroom mee te maken. Vooral als de kosten voor CO2-uitstoot laag zijn of helemaal niet worden doorberekend.

Het Internationaal Energieagentschap (IEA) meldde dat het wereldwijde steenkoolverbruik in 2023 opnieuw steeg, naar een record van meer dan 8,5 miljard ton. Ondanks alle mooie klimaatdoelen is de vraag dus nog lang niet gekeerd.

Hoe beïnvloedt milieuwetgeving de waarde van steenkool?

Milieuregels? Dat is de grootste nachtmerrie voor de steenkoolwaarde. In de Europese Unie wordt het steeds duurder om CO2 uit te stoten via het emissiehandelssysteem (ETS). De prijs van een CO2-recht schoot van ongeveer 25 euro per ton in 2020 naar soms boven de 100 euro in 2023. Dat maakt kolengestookte stroom economisch steeds onaantrekkelijker. Steeds meer landen voeren een CO2-belasting in of kondigen een einddatum aan voor hun kolencentrales. Bestaande centrales hebben daardoor een kortere levensduur, en wie nu nog in een nieuwe centrale wil investeren, is niet goed wijs.

Wat zijn de alternatieven voor steenkool?

De grote vervangers voor steenkool zijn:

• Hernieuwbare energie: Wind en zon groeien als kool. Ze worden steeds goedkoper en krijgen overal subsidie en gunstige regels.
• Aardgas: Nog steeds een fossiele brandstof, maar het stoot ongeveer de helft minder CO2 uit dan steenkool. Vaak gezien als een tijdelijke oplossing, een overgangsbrandstof.
• Kernenergie: Geeft CO2-vrije basislaststroom, maar de bouw is peperduur en er zijn die vervelende kwesties van afval en veiligheid.
• Energieopslag: Batterijen en andere opslagtechnieken worden steeds belangrijker om de grillen van zon en wind op te vangen.

Is investeren in steenkool nog rendabel?

Wat is de toekomst van de steenkoolindustrie?

De toekomst van de steenkoolindustrie is allesbehalve zeker. Twee scenario's zijn mogelijk:

Scenario	Beschrijving	Waarschijnlijkheid
Versnelde afbouw	Strengere klimaatregels en een snelle groei van hernieuwbare energie zorgen voor een snelle daling van het steenkoolgebruik in de komende 10 tot 20 jaar.	Hoog in Europa en Noord-Amerika; laag in Azië
Gestage afname	Steenkool blijft nog tientallen jaren bestaan, vooral in opkomende economieën. Het gebruik neemt langzaam af door efficiëntere technieken en vervanging door gas en hernieuwbaar.	Middelmatig

Veelgestelde vragen (FAQ)

Kan steenkool ooit schoon worden?

Er wordt flink onderzoek gedaan naar 'schone steenkool', zoals CO2-afvang en -opslag (CCS). Die technieken kunnen de uitstoot met 80 tot 90 procent verminderen, maar ze zijn duur, kosten zelf veel energie en zijn nog niet op grote schaal commercieel te gebruiken. Op dit moment bestaat er geen economisch haalbare manier om steenkool écht schoon te krijgen.

Waarom gebruiken landen als China en India nog zoveel steenkool?

China en India zijn de grootste verbruikers ter wereld. Dat komt door hun snelle economische groei, enorme eigen steenkoolreserves, de behoefte aan betrouwbare en betaalbare energie voor hun industrieën en bevolking, en een minder strenge milieuwetgeving dan in het Westen. Voor hen is steenkool een manier om armoede te bestrijden en de economie te laten draaien.

Wat is het verschil tussen cokeskool en stoomkool?

Cokeskool (of metallurgische kool) is hoogwaardige steenkool voor het maken van staal. Het heeft een hoog koolstofgehalte en weinig as en zwavel. Stoomkool (of thermische kool) wordt in elektriciteitscentrales gebruikt om stoom te maken voor turbines. Het is meestal van lagere kwaliteit en goedkoper dan cokeskool.

Heeft de oorlog in Oekraïne de waarde van steenkool verhoogd?

Ja, de oorlog in Oekraïne zorgde voor een energiecrisis in Europa, waardoor de vraag naar steenkool tijdelijk steeg. De prijzen schoten omhoog naar recordhoogtes. Dat effect is echter tijdelijk en heeft de langetermijntrend van dalend gebruik niet gekeerd. Het heeft wel de discussie over energiezekerheid en de noodzaak van een snellere energietransitie flink aangewakkerd.

Checklist: Factoren die de waarde van steenkool beïnvloeden

• CO2-prijs: Hoe hoger, hoe lager de waarde van steenkool.
• Overheidsbeleid: Subsidies voor groene stroom en de uitfasering van kolencentrales verlagen de waarde.
• Energieprijzen: De prijs van gas en hernieuwbare energie bepaalt hoe concurrerend steenkool is.
• Geopolitieke stabiliteit: Onrust in gasproducerende regio's kan de vraag naar kolen tijdelijk opjagen.
• Technologische ontwikkelingen: Vooruitgang in energieopslag en CCS kan de waarde van kolen veranderen.
• Maatschappelijke druk: Klimaatactivisme en reputatierisico's voor bedrijven die in kolen investeren.

Korte samenvatting

• Economische waarde is volatiel: De prijs is tijdelijk gestegen door de energiecrisis, maar de lange termijn trend is dalend.
• Strategische waarde neemt af: Strengere milieuwetgeving en de opkomst van hernieuwbare energie maken steenkool steeds minder aantrekkelijk.
• Reg verschillen zijn groot: In Azië is steenkool nog steeds essentieel voor economische groei, terwijl het in Europa wordt uitgefaseerd.
• Investeringen zijn risicovol: De meeste investeerders trekken zich terug uit steenkool vanwege klimaat- en reputatierisico's.