Welke landen staan op de zwarte lijst

De term "zwarte lijst" hoor je overal, maar wat betekent het nou echt? De meest invloedrijke is de FATF (Financial Action Task Force) grijze en zwarte lijst. Die wijst landen aan die te weinig doen tegen witwassen en terrorismefinanciering. Officieel noemt de FATF het geen "zwarte lijst" meer, maar "High-Risk and Other Monitored Jurisdictions". Toch blijft iedereen het gewoon de zwarte lijst noemen, snap je?

Daarnaast heb je andere lijsten, zoals van de Europese Unie voor belastingparadijzen en de OESO. Ik geef je hier een actueel overzicht, maar hou er rekening mee dat dit spul continu verandert.

De FATF-lijst: High-Risk Jurisdictions (de "zwarte lijst")

De FATF zet landen op een lijst als hun anti-witwas- en terrorismefinancieringsregels niet deugen. Ze moeten dan hervormingen doorvoeren. De lijst wordt regelmatig bijgewerkt, dus check altijd de laatste versie.

Land	Status	Reden
Iran	High-Risk (zwarte lijst)	Gebrek aan effectieve maatregelen tegen witwassen en terrorismefinanciering; sancties vanwege nucleaire activiteiten.
Noord-Korea	High-Risk (zwarte lijst)	Gebrek aan transparantie en naleving van internationale normen; wapenhandel en sanctieontduiking.
Myanmar (Birma)	High-Risk (zwarte lijst)	Gebrek aan naleving van FATF-aanbevelingen; politieke instabiliteit en corruptie.

Opmerking: De FATF heeft ook een "grijze lijst" (jurisdictions under increased monitoring). Dit zijn landen die actief samenwerken om tekortkomingen te verhelpen. Voorbeelden hiervan zijn: Albanië, Barbados, Botswana, Burkina Faso, Cambja, Kaaimaneilanden, Haïti, Jamaica, Jordanië, Mali, Malta, Marokko, Filipijnen, Senegal, Zuid-Soedan, Syrië, Tanzania, Oeganda, Verenigde Arabische Emiraten en Jemen. Deze lijst verandert snel.

Welke landen staan op de EU-zwarte lijst voor belastingparadijzen?

De EU heeft een eigen lijst van niet-coöperatieve rechtsgebieden voor belastingen. Het draait om landen die oneerlijke concurrentie voeren en niet transparant zijn.

• Amerikaans-Samoa
• Anguilla
• Antigua en Barbuda
• Bahama's
• Fiji
• Guam
• Palau
• Panama
• Rusland
• Samoa
• Seychellen
• Trinidad en Tobago
• Vanuatu
• Maagdeneilanden (VS)

Twee keer per jaar wordt deze lijst herzien. Landen kunnen eraf vallen of bijkomen, afhankelijk van hoe ze meewerken.

Waarom worden landen op een zwarte lijst geplaatst?

Redenen verschillen, maar de kern is meestal hetzelfde:

• Gebrek aan transparantie: Geen openbare registers van bedrijven of trusts.
• Ineffectieve regelgeving: Onvoldoende toezicht op banken, trustkantoren en andere financiële instellingen.
• Corruptie en zwakke rechtshandhaving: Het niet vervolgen van witwassen of terrorismefinanciering.
• Sanctieontduiking: Het helpen van landen zoals Noord-Korea of Iran om sancties te omzeilen.
• Belastingontwijking: Het aanbieden van structuren die belastingontwijking door niet-ingezetenen faciliteren.

Wat zijn de gevolgen voor landen op een zwarte lijst?

De impact is gigantisch, zowel economisch als qua reputatie:

• Economische sancties: Banken en bedrijven uit andere landen mogen geen zaken doen met entiteiten in deze landen.
• Verhoogde due diligence: Financiële instellingen moeten extra controles uitvoeren bij transacties.
• Reputatieschade: Het land wordt gezien als een risicovolle plek om te investeren.
• Minder buitenlandseesteringen: Bedrijven en investeerders trekken zich terug.
• Beperkte toegang tot internationale markten: Het wordt moeilijker om handel te drijven met EU- of OESO-landen.

Veelgestelde vragen (FAQ)

Wat is het verschil tussen de FATF-zwarte en grijze lijst?

De zwarte lijst (high-risk jurisdictions) bevat landen die ernstige tekortkomingen hebben en geen vooruitgang boeken. De grijze lijst (jurisdictions under increased monitoring) bevat landen die actief samenwerken met de FATF om hun tekortkomingen op te lossen. Landen op de grijze lijst hebben een tijdelijke status en kunnen worden verwijderd zodra ze aan de eisen voldoen.

Kan een land van een zwarte lijst worden verwijderd?

Ja, dat kan. Landen moeten aantoonbare vooruitgang boeken op het gebied van wetgeving, toezicht en handhaving. Voorbeelden zijn de Verenigde Arabische Emiraten, die in 2024 van de grijze lijst zijn verwijderd. Het proces duurt vaak enkele jaren en vereist politieke wil.

Welke landen staan op de OESO-zwarte lijst?

De OESO heeft geen actuele "zwarte lijst" meer, maar wel een lijst van landen die niet voldoen aan de transparantienormen voor belastinginformatie-uitwisseling. De focus ligt nu op de EU-lijst en de FATF-lijst. De OESO werkt samen met de FATF om landen te monitoren.

Wat kan ik doen als ik zaken wil doen met een land op een zwarte lijst?

Wees uiterst voorzichtig. Voer uitgebreide due diligence uit, raadpleeg een compliance-expert en controleer of de transactie legaal is. Banken kunnen transacties blokkeren of vragen om extra documentatie. Het is aan te raden om alternatieve, veiligere landen te overwegen.

Checklist: Hoe herken je een land op een zwarte lijst?

• Controleer de FATF-website (www.fatf-gafi.org) voor de meest recente lijst.
• Raadpleeg de EU-lijst van niet-coöperatieve rechtsgebieden (bijgewerkt op de website van de Europese Commissie).
• Kijk naar nieuws over sancties of internationale waarschuwingen.
• Let op landen met een lage transparantie-index (bijv. Corruption Perceptions Index).
• Vraag een compliance officer of juridisch adviseur om een risicoanalyse.

Expert Insight: Waarom deze lijsten belangrijk zijn voor bedrijven

"Voor internationale bedrijven is het essentieel om op de hoogte te blijven van deze lijsten. Een transactie met een land op de zwarte lijst kan leiden tot boetes, reputatieschade en zelfs strafrechtelijke vervolging. Het is niet alleen een kwestie van compliance, maar ook van strategisch risicagement. Wij adviseren onze klanten om een geautomatiseerd systeem te gebruiken dat deze lijsten in real-time controleert." — Dr. Eva Mulder, compliance-expert bij FinReg Advies